Klima Gazı Çeşitleri: R32, R410A ve Eski R22

Telefonda en çok karıştırılan konu bu: “Klimaya yeni gaz basalım.” Hangi gaz? Çünkü klima gazı tek bir madde değil; cihazın yaşına ve modeline göre içinde farklı soğutucu akışkanlar dolaşır ve bunlar birbirinin yerine kullanılmaz. Yanlış gazla doldurulan bir klima ya hiç soğutmaz ya da kompresörünü kaybeder. Gazın ne olduğunu bilmek, dolum yaptırmadan önceki ilk adımdır.

Bu yazıda hangi gaz nerede kullanılır, kendi klimanızdakini nasıl öğrenirsiniz, “kaç gram gaz gider” sorusunun cevabı nerede yazar ve bu gazlar gerçekten zehirli mi — hepsini sırayla anlatıyoruz.

Klimamda hangi gaz var, nereden bakarım?

Tahmin etmeye gerek yok, cihazın üstünde yazar. Dış ünitenin yan tarafındaki metal etikete bakın: orada modelin adı, elektriksel değerleri ve “Refrigerant” ya da “Soğutucu akışkan” başlığı altında gazın adı ile fabrika şarj miktarı yazılıdır. R-32, R-410A, R-22 gibi bir kod göreceksiniz; yanında da genellikle gram ya da kilogram cinsinden bir sayı olur.

Etiket okunmuyorsa — dışarıda yıllarca kalmış ünitelerde solar — cihazın kullanma kılavuzunda ya da model numarasından üreticinin teknik dokümanında aynı bilgi bulunur. Biz servise gittiğimizde ilk baktığımız yerlerden biri budur; gazı bilmeden manifoldu bağlamak doğru değildir.

R22: artık geçmişte kalan gaz

Eski klimalarda karşımıza çıkan gaz R22’dir. Ozon tabakasına verdiği zarar nedeniyle uluslararası anlaşmalarla kademeli olarak terk edildi; yeni üretilen cihazlarda kullanılmıyor ve temini de eskisi gibi kolay değil.

Bunun sahadaki karşılığı şu: elinizde R22’li eski bir klima varsa ve gazı kaçırıyorsa, iş artık sadece “gaz basmak” değildir. Gazın bulunması, bulunsa bile maliyeti ve cihazın geri kalan ömrü birlikte değerlendirilmelidir. Çok eski, verimi düşmüş, kompresörü yorulmuş bir cihaza pahalı gaz koymak çoğu zaman mantıklı olmaz — ama bu kararı cihazı görmeden veremeyiz. Yaşına, durumuna ve kaçağın yerine bakarız, sonra açıkça söyleriz.

R22’li bir cihaza R410A ya da R32 basılamaz. Bu gazların çalışma basınçları ve kullandıkları yağ farklıdır; “dönüşüm” adı altında yapılan işlemler ciddi bir tesisat çalışması gerektirir ve çoğu ev tipi cihazda ekonomik değildir.

R410A: uzun yıllar standart olan gaz

Son yaklaşık yirmi yılın ev tipi split klimalarının çoğunda R410A vardır. Ozon tabakasına zarar vermez, R22’den daha yüksek basınçla çalışır ve kendine özgü bir yağ ile kullanılır.

R410A’nın bilinmesi gereken bir özelliği var: karışım bir gazdır. Yani içinde birden fazla bileşen bulunur ve devreden gaz kaçtığında bu bileşenlerin oranı bozulabilir. Bu yüzden R410A’lı bir sistemde “üstüne biraz ekleyelim” yaklaşımı doğru değildir. Doğru olan, kaçağı bulup onarmak, sistemi vakumlamak ve gazı sıfırdan, tartarak doldurmaktır. Biz de böyle yapıyoruz.

R32: yeni cihazların gazı

Son yılların yeni klimalarında R32 görüyoruz. Küresel ısınma potansiyeli R410A’ya göre daha düşük olduğu için üreticiler bu gaza geçti. Aynı soğutma için daha az miktarda gaz yeter, bu da cihaz başına çevresel yükü azaltır.

Bir farkı daha var: R32 hafif yanıcı sınıfındadır. Bu, “klima patlar” demek değil — normal kullanımda gaz kapalı bir devrede dolaşır ve dışarıya çıkmaz. Ama montaj, gaz alma ve dolum işlemlerinde uygulanan kuralları değiştirir: ortamın havalandırılması, kaynak yapılan yerde açık alev bulundurulmaması, doğru ekipman kullanılması gerekir. R32’li bir cihazda gaz işine “eline manifold alan herkes” girmemeli; bu, bilgi ve ekipman isteyen bir iştir.

Kaç gram gaz gider?

Bu sorunun cevabı da dış ünite etiketinde yazar. Üretici, standart boru uzunluğu için gereken fabrika şarj miktarını gram olarak belirtir. Etikette bunun yanında çoğu zaman “metre başına ilave gaz” değeri de bulunur: boru mesafeniz üreticinin belirttiği standart uzunluğu aşıyorsa, aşan her metre için belirli bir miktar gaz eklenir.

Yani “her klimaya şu kadar gaz gider” diye tek bir sayı yoktur. Cihaza, modele ve boru uzunluğuna bağlıdır. Doğru dolum, bu değerin tartı ile ölçülerek yapılmasıdır — göz kararı, “basıncı tutturduk” mantığıyla yapılan dolum tam dolum sayılmaz. Az gaz da fazla gaz da cihaza zarar verir; fazla gaz kompresörü sıvı ile zorlar, az gaz aynı serinlik için cihazı sürekli çalıştırır.

Klima gazı zehirli mi?

En sık gelen sorulardan biri bu, özellikle iç ünitenin yanında uyuyan çocuklar varsa. Net konuşalım.

Bu gazlar kapalı bir devrede dolaşır; sağlam bir klimada odaya gaz karışmaz. Solunması hâlinde ise zararlıdır: havadan ağır oldukları için kapalı ve havalandırmasız bir hacimde birikip oksijeni yerinden ederler, bu da baş dönmesi ve boğulma riski demektir. Ayrıca gazın açık aleve ya da çok sıcak bir yüzeye temas etmesi hâlinde tehlikeli ayrışma ürünleri oluşabilir — bu yüzden kaçak aramada çakmak yakmak gibi yöntemler kesinlikle yanlıştır, kaçak azot ya da elektronik dedektörle aranır.

Evde klimadan gaz kokusuna benzer bir şey hissediyorsanız yapılacak iş bellidir: cihazı kapatın, pencereleri açın, kapalı ortamda beklemeyin ve servisi arayın. Bu bir “idare eder” durumu değildir; kaçak varsa hem cihaz zarar görür hem de riski boşuna taşırsınız.

Yeni klima aldım, gaz basılacak mı?

Genelde hayır. Yeni bir split klimanın dış ünitesi fabrikada gazla doldurulup kapatılmış olarak gelir. Montajda yapılan iş, bakır boru tesisatını çekmek, bağlantıları düzgün havşalayıp sıkmak, sistemi vakumla havadan ve nemden arındırmak ve ardından vanaları açıp fabrika gazını sisteme salmaktır.

İlave gaz yalnızca boru mesafesi üreticinin belirttiği standart uzunluğu aştığında gerekir. “Yeni klimaya mutlaka gaz basılır” diye bir kural yoktur. Buna karşılık vakum atlanamaz: vakumsuz montajda içeride kalan nem, gazla birlikte asit oluşturup kompresörü içeriden yer. Montajın nasıl yapıldığını merak ediyorsanız split klima montajı adım adım yazımızda bütün süreci anlattık.

Gaz eksilince cihaz ne yapar?

Gaz azaldığında klima bir anda durmaz; önce sinsi biçimde zayıflar. Üflenen hava eskisi kadar soğuk gelmez, oda hedeflenen sıcaklığa geç ulaşır ya da hiç ulaşamaz. Dış ünite eskisinden çok daha uzun süre çalışır, çünkü cihaz hedefi tutturamadıkça durmaz — elektrik faturasındaki artış çoğu zaman ilk fark edilen belirtidir.

Gaz daha da azalırsa iç ünitenin bakır borularında ve serpantininde buzlanma başlar. Buzlanmış bir klima soğutmaz, üstelik eriyen buz tavayı taşırıp içeriye su damlatır. Bu noktada birçok kişi “klima su akıtıyor, drenaj tıkalı” diye arar; oysa drenaj tıkanıklığı ile gaz eksikliğinden kaynaklanan buzlanmanın belirtileri birbirine benzer, ayrımı yerinde kontrol koyar.

En pahalı sonuç kompresörde çıkar. Yeterli gazı olmayan bir sistemde kompresör hem soğuyamaz hem de yağlanması bozulur. Aylarca gazı eksik çalıştırılmış bir cihazda arıza artık gazla sınırlı kalmaz. “Bu yaz idare etsin, kışın bakarız” cümlesi bu yüzden pahalıya patlar.

Servis gelmeden önce siz ne yapabilirsiniz?

Birkaç dakikalık üç kontrol, telefonda anlatacağınız bilgiyi çok değerli hâle getirir.

Birincisi filtre. İç ünitenin kapağını açıp filtreleri çıkarın; toz keçe gibi olmuşsa yıkayıp kurutup takın ve cihazı bir gün öyle çalıştırın. Şikâyetlerin azımsanmayacak kısmı burada biter, gazla ilgisi bile yoktur.

İkincisi dış ünite. Etrafı kapanmış, önüne eşya yığılmış ya da peteği yaprak ve tozla kaplanmış bir dış ünite ısıyı atamaz. Cihazın nefes alacak boşluğu olmalı.

Üçüncüsü gözle bakılan iki iz: bakır boru bağlantılarında yağlı, toz tutmuş bir birikinti ya da iç ünitede buzlanma. Bu ikisinden birini görüyorsanız kaçak ihtimali yüksek demektir; fotoğrafını çekip WhatsApp’tan gönderin, servise gelirken ekipmanı ona göre hazırlayalım.

Yapmamanız gereken tek şey var: markette satılan tüplerle kendi kendinize gaz basmaya çalışmak. Doğru dolum vakum, tartı ve manifold ister; bunlar olmadan yapılan işlem cihazı düzeltmez, çoğu zaman bozar.

Sık sorulanlar

Klimamın gazını değiştirebilir miyim, R32’ye geçebilir miyim?

Ev tipi split klimalarda pratikte hayır. Gaz, cihazın kompresörü, yağı ve genleşme elemanıyla birlikte tasarlanır. Farklı bir gaza geçmek cihazın kendisini değiştirmek demektir.

İki farklı gaz karıştırılabilir mi?

Karıştırılmaz. Karışan sistem doğru çalışmaz ve içindeki gaz artık geri kazanılamaz hâle gelir. Doğru yol, mevcut gazı usulüne uygun boşaltmak, sistemi vakumlamak ve tek cins gazla doldurmaktır.

Her yıl gaz basılması normal mi?

Değil. Klima gazı tüketilen bir madde değildir; her yıl eksiliyorsa kaçak vardır. Neden ve nasıl olduğunu klima gazı neden eksilir yazımızda uzun uzun yazdık.

Gazı bittiği için mi az soğutuyor?

Şart değil. Kirli filtre, tıkalı serpantin ve tozla kaplanmış dış ünite de aynı şikâyeti yaratır. Önce bakım, sonra ölçüm — biz bu sırayla bakıyoruz.

Dolumdan sonra ne kadar dayanır?

Kaçak bulunup onarıldıysa yıllarca. Klima gazı kapalı devrede dolaşan bir maddedir, sağlam bir sistemde eksilmez. “Bir yıl sonra yine gelirsiniz” denen dolum, kaçağı aranmamış dolumdur.

Gaz dolumu kaç saat sürer?

Kaçağın yeri belirleyici. Kaçak testi, onarım, vakum ve tartılı dolumun tamamı normal şartlarda birkaç saatlik bir iştir. Kaçak serpantin içindeyse ya da bulunması zor bir noktadaysa süre uzar; bu durumda cihazın onarılıp onarılmayacağını sizinle konuşarak karar veriyoruz.

Klimayı yerinden söküp taşıyacağım, gazı ne olur?

Doğru yöntem gazın dış üniteye toplanmasıdır (pump down). Cihaz çalışırken vanalar sırayla kapatılır, gaz dış ünitede hapsedilir ve borular ondan sonra sökülür. Bu adım atlanırsa gaz havaya gider, yeni yerde baştan dolum gerekir. Sökme ve yeniden montaj işini bu yüzden aceleye getirmemek gerekir.

Hangi markalara bakıyorsunuz?

Marka ayırmıyoruz. Carrier ve Toshiba işlerimiz çok ama diğer markalara da gidiyoruz; cihazın gazı ne olursa olsun önce etiketi okuyup ona göre çalışıyoruz.

Klimanızın gazıyla ilgili bir şüpheniz varsa klima servisi sayfamıza bakabilir, doğrudan arayabilirsiniz. Avcılar Yeşilkent’teki dükkândan çıkıp altı ilçeye gidiyoruz; 08:00-20:00 arası telefonlarımız açık.