Klima Gazı Neden Eksilir? Dolum Öncesi Bilmeniz Gerekenler

Yaz gelip klima zayıf çalışmaya başlayınca ilk duyulan cümle hep aynı: “Gazı bitmiştir, dolduralım.” Bu cümlenin yarısı doğru, yarısı tehlikeli. Doğru olan kısmı gazın eksilmiş olabileceği; tehlikeli kısmı, eksik gazın dolumla çözülecek bir şey olduğunun sanılması. Gaz eksikse ortada bir arıza vardır ve dolum o arızanın tedavisi değil, olsa olsa pansumanıdır. Soruları tek tek cevaplayalım.

Klima gazı kendiliğinden biter mi?

Bitmez. Bu işin en önemli cümlesi bu. Klimanın soğutucu gazı kapalı bir devrede dolaşır; arabanın benzin gibi tükettiği bir şey değildir. Montajı düzgün yapılmış, devresinde kaçak olmayan bir klima on yıl da çalışsa içindeki gaz aynı gazdır. Gazı eksilen her klimada ilk şüphe kaçaktır — başka ihtimal yok denecek kadar azdır.

Kaçak olduğunu nasıl anlarım?

Birkaç işaret vardır. Klima eskisi gibi soğutmuyorsa, iç ünitede ya da bakır borularda buzlanma oluyorsa, boru bağlantılarında yağlı bir kir birikintisi görülüyorsa (gazla birlikte az miktarda yağ da kaçar, toz oraya yapışır), dış ünite hiç durmadan çalışıp üflenen hava ılık kalıyorsa gaz seviyesine bakılmalıdır. Bazen tek işaret elektrik faturasıdır: gazı azalan klima aynı serinlik için çok daha uzun süre çalışır. Bağlantı noktasından hışırtı duyulması ise artık şüphe değil, kanıttır. Bu işaretlerden biri bile “dolum zamanı” değil, “kaçak arama zamanı” demektir.

Kaçak genelde nereden olur?

Yerleri bellidir: iç ünitenin havşa (flare) bağlantıları, dış ünitenin vana ağızları, boru eklerindeki kaynak noktaları, daha nadiren de serpantinde korozyon. Montajda havşası düzgün açılmamış, tork anahtarıyla doğru sıkılmamış bağlantılar bir iki sene içinde sızıntıya başlar. İzolasyonsuz kalan boru eklerinde terleme ve korozyon da kaçağı hızlandırır. Bu yüzden montajın kim tarafından, nasıl yapıldığı boşuna konuşulmuyor.

Dolumdan önce ne yapılmalı?

Sıralama şarttır ve atlanamaz:

1. Kaçak testi. Devreye azot basılır ya da elektronik kaçak dedektörüyle bağlantılar taranır; şüpheli nokta köpükle doğrulanır. Kaçak bulunmadan yapılan her dolum, delik kovaya su doldurmaktır.
2. Kaçağın tamiri. Havşa yenilenir, kaynak tekrarlanır ya da conta değişir. Tamir edilmeyen nokta birkaç ay içinde yeni gazı da uçurur.
3. Vakum. Devre vakum pompasıyla boşaltılır; içerideki hava ve nem dışarı alınır. Nem, gazla birlikte asit oluşturup kompresörü içeriden yer. Vakum atlanırsa dolum yarımdır.
4. Dolum. Gaz, klimanın etiketinde yazan miktara göre tartıyla doldurulur. “Göz kararı” dolum olmaz; fazla gaz da eksik gaz kadar zararlıdır.

Hangi gaz kullanılıyor, birbirinin yerine geçer mi?

Eski cihazlarda R22, sonraki nesilde R410A, yeni nesilde R32 kullanılır. Gaz tipi klimanın dış ünite etiketinde yazar ve birbirinin yerine konmaz; R410A cihaza R32 basılmaz. Etikette gazın miktarı da yazar ve dolumda esas alınan rakam budur. Manifold saatleriyle basınç kontrolü yapılır, ama son karar tartıdan çıkar. R22’li eski cihazların gazı piyasada pahalılaştı; kaçak büyükse cihazı yenilemek bazen daha akıllıca olur, bunu ölçüm sonrası açık konuşuruz.

Kaçak sahada nasıl bulunur?

“Kaçak testi yaptık” cümlesinin arkasında ne olduğunu bilmek, doğru servisi seçmenizi kolaylaştırır. Üç yöntem kullanılıyor ve genelde birbirini tamamlıyorlar.

Azot basınç testi. Devre boşaltılır, yerine kuru azot basılır ve basınç bir süre izlenir. Azot nem taşımaz ve soğutucu gaz gibi kaçmaz; basınç düşüyorsa devre sızdırıyordur. Bu yöntemin gücü kesinliğinde: sızıntı var mı yok mu sorusuna net cevap verir. Zayıf yanı, kaçağın tam yerini göstermemesi.

Elektronik dedektör. Ucu bağlantı noktalarında gezdirilen, gaz molekülüne tepki veren cihaz. Kaçağın yerini daraltır. Rüzgârlı bir dış ünite ortamında yanıltabildiği için, bulduğu noktayı doğrulamak gerekir.

Köpük. En eski ve hâlâ en pratik doğrulama. Şüpheli noktaya köpük sürülür; kabarcık çıkıyorsa kaçak oradadır. Dedektörün işaret ettiği noktayı gözle görülür hale getirir.

Bunların dışında UV boyası yöntemi de var: devreye floresan boya katılır, kaçak noktası UV lambayla parlar. Sonuç için genelde cihazın bir süre çalışması beklenir, bu yüzden bulunması zor ve yavaş kaçaklarda başvurulur.

Pratikte sıralama şöyle işliyor: önce azotla “var mı yok mu” sorusu kapanır, sonra dedektör ve köpükle yer bulunur. Bu iki adımın atlandığı her dolum, tahmin üzerine kurulmuş demektir.

Montajda “ek gaz” ne demek?

Yeni klima kutudan gazıyla birlikte gelir — ama belirli bir hat uzunluğu için. Etikette genelde “3 metreye kadar dolu” gibi bir bilgi bulunur.

Bakır hat bundan uzunsa, aradaki fark kadar gaz eklenmelidir. Ekleme miktarı metre başına gram cinsinden hesaplanır ve üreticinin tablosundan okunur. Bu hesap yapılmazsa cihaz gazı eksik çalışır: ilk yıl “biraz zayıf soğutuyor” diye geçiştirilir, üçüncü yıl kompresör faturası olarak döner.

Sahada gördüğümüz yaygın hata bu. Uzun hat çekilir, ek gaz konmaz, cihaz devreye alınır ve müşteri farkı anlamaz — çünkü tamamen soğutmuyor değil, az soğutuyordur. Montaj sonrası cihazın çalışma değerlerinin ölçülmesinin sebebi budur.

Tersi de olur: hat kısa kesilir ama fazla gaz basılır. Fazla gaz, kompresörün emiş tarafına sıvı dönmesine yol açar ve bu, kompresör için eksik gazdan bile tehlikelidir.

Basınç okuması ne anlatır, ne anlatmaz?

Manifold saatlerine bakıp “gaz tamam” demek eksik bir cümle, çünkü basınç tek başına yeterli bilgi vermez.

Basınç, ortam sıcaklığına göre değişir. Aynı cihaz, otuz derecelik bir günde ile yirmi derecelik bir günde farklı okuma verir. Bu yüzden ölçüm alınırken dış hava sıcaklığı da kaydedilir ve değer, üreticinin tablosuyla karşılaştırılır.

İkinci gösterge aşırı ısıtma ve aşırı soğutma değerleri. Bunlar, gazın devrenin belirli noktalarında ne kadar ısındığını ve soğuduğunu anlatır; gaz miktarının doğru olup olmadığını basınçtan daha güvenilir gösterirler. Emiş borusundaki sıcaklık ölçülür, basınca karşılık gelen doyma sıcaklığından çıkarılır.

Üçüncüsü üfleme farkı: iç ünitenin emdiği havayla üflediği hava arasındaki sıcaklık farkı. Sağlıklı bir cihazda bu fark belirgindir; daralmışsa ya gaz eksiktir ya serpantin kirlidir.

Bu üç ölçümü birlikte okumadan gaz kararı vermek, tek göstergeye bakıp teşhis koymak olur. Kirli bir serpantin de tıpkı eksik gaz gibi zayıf soğutma yapar; ikisini ayırmanın yolu ölçmekten geçer.

“Her yıl gaz doldurmak gerek” diyenlere ne demeli?

Kaçın. Bu, sektördeki en yaygın para tuzağıdır. Gaz tükenmediğine göre “yıllık gaz dolumu” diye bir bakım kalemi yoktur. Her yıl gaz basılan klima, her yıl biraz daha büyüyen bir kaçakla yaşayan klimadır; üstelik her dolumda devreye biraz daha hava ve nem girer. “Geçen yıl da doldurduk, bu yıl yine lazım” cümlesi aslında itiraftır: kaçak duruyor ve kimse onarmamış. Doğru yaklaşım tek seferliktir: kaçağı bul, tamir et, vakumla, tartıyla doldur. Sonra yıllarca gazı unutursunuz.

Gaz eksikken çalıştırmak ne yapar?

Kompresör, gazın taşıdığı yağla soğur ve yağlanır. Gaz azaldığında kompresör hem ısınır hem yağsız kalır; bir süre sonra kilitlenir ya da sargıları yanar. Kompresör değişimi klimanın en pahalı tamiridir. “Gazı eksik ama idare ediyor” dediğiniz klima, aslında kompresörü yavaş yavaş öldürüyor olabilir. Klimayı zorlamadan kapatın, ölçüm çağırın.

Kışın ısıtmada kullanmak gazı tüketir mi?

Tüketmez. Klima ısıtırken de aynı gazı, aynı kapalı devrede dolaştırır; dört yollu vana yönü değiştirir, gaz bitmez. Kışın klimayla ısınanlar için kural aynıdır: ısıtma zayıfladıysa suçlu çoğu zaman kirli filtre ve serpantindir, gaz eksikliği değil. Gaz gerçekten eksik çıktıysa yine aynı kapıya çıkar — kaçak aranır.

Gaz dolumu ile klima bakımı aynı şey mi?

Değil. Bakım temizliktir: filtre yıkanır, serpantin ilaçlanır, drenaj açılır, elektrik bağlantıları elden geçer. Gaz dolumu ise ancak kaçak giderildikten sonra anlam kazanan bir onarım adımıdır. “Bakıma geldik” deyip sadece gaz basıp giden, bakım yapmamıştır; paranızı almıştır. İkisi ayrı işlerdir ve biri diğerinin yerine geçmez.

Dolum işi ne kadar sürer?

Kaçak arama ve tamir dahilse iş bir-iki saati bulur; süreyi kaçağın yeri belirler. Devre sağlam çıkarsa kontrol ve gerekiyorsa tamamlama daha kısa sürer. Bizden bu kadar: telefonla “üç dakikada gaz basarız” diyen biri çıkarsa, sorulacak tek soru şudur — kaçağı nereden buldun?

Sık sorulanlar

Klimam az soğutuyor, kesin gaz mıdır?

Değil. Zayıf soğutmanın en yaygın iki sebebi kirli filtre ve kirli serpantindir; üçüncüsü gaz eksikliği. Dış ünitenin önü kapalıysa ya da kanatları tozla dolmuşsa da aynı şikâyet çıkar. Bu yüzden ölçüm yapılmadan gaz kararı verilmez.

Kaçak bulunamazsa ne oluyor?

Bazı kaçaklar çok yavaştır ve ilk turda yakalanmayabilir. O durumda seçenekleri açıkça konuşuruz: devreye UV boya katıp bir süre sonra tekrar bakmak ya da en olası noktaları (havşa bağlantıları) yenilemek. Bulunamadı diye üstüne gaz basıp gitmeyiz — o para birkaç ay sonra tekrar harcanır.

Serpantinde kaçak varsa tamir edilir mi?

Yerine göre. Erişilebilir bir noktadaki delik kaynatılabilir. Serpantinin iç kısmında, korozyondan kaynaklanan yaygın bir sızıntı varsa serpantin değişimi gerekir ve bu, cihazın yaşına göre ekonomik olmayabilir. Ölçüm sonrası maliyet karşılaştırmasını birlikte yapıyoruz.

Vakum atlanırsa ne olur?

Devrede kalan hava ve nem, gazla birlikte dolaşır. Nem soğutucu yağla tepkimeye girip asit oluşturur; bu asit kompresörün sargı yalıtımını yıllar içinde yer. Hava ise yoğuşmayan gaz olarak basıncı yükseltir ve verimi düşürür. Vakum atlanan bir dolum, kısa vadede çalışır ve uzun vadede cihaza zarar verir.

R22 gazlı eski klimam var, doldurulabilir mi?

Doldurulabilir ama R22 üretimden kalktığı için maliyeti yüksek. Kaçak küçükse ve cihaz iyi durumdaysa devam etmek mantıklı olabilir. Kaçak büyükse ya da kompresör yorulmuşsa, aynı paraya yeni ve daha verimli bir cihaz konuşulur. Karar ölçümden sonra verilir.

Gaz dolumundan sonra ne kadar sürede fark ederim?

Hemen. Cihaz devreye alındığında üfleme sıcaklığı ölçülür ve fark aynı dakikada görülür. Doğru miktarda gaz basılmış bir klimada iç ünite üflemesi belirgin biçimde soğur. Fark oluşmuyorsa sorun gazda değildi demektir; ölçüme geri döneriz.

Dolum yaptırmadan önce cihazınızda hangi gazın bulunduğunu bilmekte fayda var; R22, R410A ve R32 arasındaki farkı, kaç gram gaz gerektiğini ve gazın zehirli olup olmadığını klima gazı çeşitleri yazımızda anlattık.

Gaz basınç kontrolü, kaçak arama ve dolum, klima servisi kapsamında yaptığımız işlerdir. Klimanız zayıfladıysa Şenol Tunçer’e 0539 574 73 77 numaradan ya da Hakan Tunçer’e WhatsApp’tan yazın; 08:00-20:00 arası cevap alırsınız.